Genetica als onderzoeksinstrument

Een natuurlijk experiment om de causale effecten van sociale mobiliteit op de gezondheid te verklaren

Mensen met een lagere sociaaleconomische status (SES) hebben vaker gezondheidsproblemen en dit geldt ook vaak voor hun kinderen. De vraag is of er een oorzakelijk effect van SES op gezondheid is en daarom gaat dit onderzoek bekijken welke SES indicatoren (opleidingsniveau, inkomen en sociale achterstand van de buurt) een causaal effect hebben op lichamelijke (bijvoorbeeld diabetes type II en hartinfarct) en mentale (bijvoorbeeld depressie en ADHD) gezondheid. 

Om dit onderzoek te kunnen realiseren worden drie unieke datasets gecombineerd: het Nederlands Tweelingen Register (NTR) met gezondheidsdata en genetische gegevens van tweelingfamilies, het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) met ziekenhuisgegevens, medicijngebruik en diagnoses van alle Nederlanders en het Geoscience and Health Cohort Consortium (GECCO) met kenmerken van sociale deprivatie van een buurt.

Het onderzoek zal gebruik maken van twee 'natuurlijke' experimenten die de genetica inzetten als onderzoeksinstrument: discordante tweelingen en Mendelian Randomization (MR).

In het discordante tweelingonderzoek wordt gekeken naar genetisch identieke tweelingen die verschillen in SES. Heeft de tweeling met een lagere SES in vergelijking met zijn/haar tweelingzus/broer een slechtere gezondheid dan wijst dit op een oorzakelijk verband tussen SES en gezondheid.

In het MR-onderzoek wordt gebruik gemaakt van het feit dat welke genen iemand van zijn ouders erft gebaseerd is op toeval. In sommige gevallen erft een kind meer genetische varianten die een positief (of negatief) effect hebben op SES waardoor zijn of haar genetische aanleg voor SES anders is dan die van zijn/haar ouders. Als de kinderen met een genetische aanleg voor een hoger (of lager) SES ook een betere (of slechtere) gezondheid hebben dan hun ouders dan duidt dit op een causaal effect van SES op gezondheid.

Het onderzoek zal ook kijken naar het causale effect van gezondheid op SES, omdat het mogelijk is dat gezondheidsproblemen leiden tot een lagere SES. In het onderzoek gevonden aanwijzingen voor causale effecten van bepaalde SES indicatoren op gezondheid kunnen worden gebruikt als startpunten voor toekomstige interventies. SES indicatoren die wel verband houden met lichamelijke en/of mentale gezondheid, maar geen oorzakelijk effect blijken te hebben, kunnen hiervoor juist worden uitgesloten. Wanneer bijvoorbeeld wordt gevonden dat het niet afmaken van de middelbare school een slechtere gezondheid tot gevolg heeft, maar alleen bij mensen die opgegroeid zijn in een gezin met een laag SES, dan kan in deze specifieke groep een preventief programma (bijvoorbeeld. volwasseneducatie) en/of risicoscreening worden ingezet.