Proefpersoneninformatie voor deelname aan onderzoek Tweelingfamilieonderzoek naar genetische varianten

Inleiding

Geachte heer/mevrouw,

Wij vragen u vriendelijk om mee te doen aan een wetenschappelijk onderzoek. Meedoen is vrijwillig. Om mee te doen is wel uw schriftelijke toestemming nodig.

Dit onderzoek wordt uitgevoerd door het Nederlands Tweelingen Register van de Vrije Universiteit. Het onderzoek is voorgelegd aan de Vaste Commissie Wetenschap en Ethiek van de Faculteit der Gedrags- en Bewegingswetenschappen van de Vrije Universiteit, die de uitvoering heeft goedgekeurd.

Voordat u beslist of u wilt meedoen aan dit onderzoek krijgt u uitleg over wat het onderzoek inhoudt. Lees deze informatie rustig door en vraag de onderzoeker uitleg als u vragen heeft. U kunt er ook over praten met uw partner, vrienden of familie.

Doel van het onderzoek

Met behulp van tweelingen en hun families onderzoekt het Nederlands Tweelingen Register de invloed van erfelijke factoren (genen) en omgevingsfactoren op individuele verschillen in gedrag, gezondheid en welbevinden. We zijn in de afgelopen 30 jaar veel te weten gekomen over de oorzaken van deze verschillen. Ons onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat genen een belangrijke rol spelen bij groei, lengte en (over)gewicht, maar ook bij ADHD, depressie, astma, risicofactoren voor hart- en vaatziekten, rookverslaving, sportgedrag en geluksgevoel. De resultaten van het onderzoek zijn terug te vinden op onze website.

Een volgende stap is het vinden van de vele genetische varianten die samenhangen met individuele verschillen in gedrag, gezondheid en welbevinden. Hiervoor is erfelijk materiaal (DNA) nodig. Deelnemers aan het onderzoek van het Nederlands Tweelingen Register worden daarom uitgenodigd om mee te doen aan DNA-onderzoek. Door middel van het afnemen van een monduitstrijkje kan erfelijk materiaal worden verkregen. Met dit erfelijk materiaal kan onderzoek worden gedaan naar genetische varianten.

Wat meedoen inhoudt

Deelnemers kunnen het monduitstrijkje thuis afnemen. De afname is gemakkelijk, veilig en pijnloos. Indien u per e-mail een uitnodiging heeft gehad voor deelname aan DNA-onderzoek en wilt meedoen ontvangt u per post een DNA-afnamepakketje bestaande uit:

  • Een afnamesetje voor een monduitstrijkje. Hieruit kan erfelijk materiaal/DNA worden verkregen voor onderzoek. Het afnemen van het monduitstrijkje is eenvoudig en pijnloos
  • Een toestemmingsformulier (Informed Consent). Deelnemers van 16 jaar en ouder kunnen zelf beslissen. Voor deelnemers jonger dan 16 moeten ook hun ouders toestemming geven. Zie voorbeeld 1 (PDF)
  • Instructieboekje voor het afnemen van een monduitstrijkje. Zie voorbeeld 2 (PDF)
  • Retourenvelop voor het afgenomen DNA en de toestemmingsverklaring

Met deze materialen kunt u het DNA  eenvoudig en veilig bij uzelf verzamelen met een monduitstrijkje met speciale wattenstaafjes. Deze kunt u vervolgens per post opsturen in de bijgeleverde envelop.

Wanneer kunt u meedoen? 

Als u 16 jaar of ouder bent kunt u zelfstandig beslissen of u mee wilt doen. Bent u jonger dan 16 jaar? Dan hebben wij tevens toestemming nodig van de ouder(s)/verzorger(s).

Mogelijke voor- en nadelen

Bent u deel van een meerling? Dan kan er door middel van dit onderzoek vastgesteld worden of u een-, twee- of drie-eiig bent (zygositeitstest). Buiten de gratis zygositeitstest heeft u verder geen persoonlijk voordeel van dit onderzoek. Het onderzoek zal een belangrijke bijdrage leveren aan de vergroting van kennis over de invloed van genen en omgeving op gedrag, gezondheid en welbevinden, waarmee verschillen tussen mensen verklaard kunnen worden. Met behulp van deze kennis kan eventueel betere medicatie of kunnen therapieën ontwikkeld worden of het beleid in jeugdzorg en onderwijs worden bijgestuurd.

Als u niet wilt meedoen of wilt stoppen met het onderzoek

U beslist zelf of u meedoet aan het onderzoek. Deelname is vrijwillig.
Doet u mee aan het onderzoek? Dan kunt u zich altijd bedenken en stoppen met het onderzoek. U hoeft niet te zeggen waarom u stopt.

Gebruik en bewaren van uw gegevens

Voor dit onderzoek is het nodig dat uw onderzoeksgegevens worden bewaard en gebruikt. Elke proefpersoon heeft in de database van het Nederlands Tweelingen Register een code die op de gegevens komt te staan. Dit heet gecodeerd. Uw naam wordt dan niet meer gebruikt.

Uw gegevens

Al uw gegevens blijven vertrouwelijk. Alleen de onderzoeker en de datamanagers van het Nederlands Tweelingen Register weten welke code u heeft. De onderzoeksgegevens zijn bij publicatie in een (wetenschappelijk) tijdschrift niet te herleiden naar u.

De verzamelde gegevens worden toegevoegd aan de database van het Nederlands Tweelingen Register. De database is veilig bevonden door het Security Operations Control Center (SOCC) van de VU. SOCC is een gespecialiseerd team van ICT-professionals. De gegevens zullen daar vertrouwelijk worden opgeslagen en zijn losgekoppeld van uw naam, geboortedatum en adresgegevens.

De gegevens zullen voor het onderzoek gekoppeld worden aan gegevens die u eerder aan ons heeft verschaft bij NTR-onderzoek door bijvoorbeeld het invullen van vragenlijsten, het eerder meedoen aan DNA-verzameling via een monduitstrijkje of door onderzoek op de VU of bij u thuis.

Als u in de toekomst besluit dat uw gegevens niet meer gebruikt mogen worden voor verder onderzoek dan kunt u dat aangeven op de website onder Afmelden.  

Binnen dit onderzoeksproject en binnen toekomstige onderzoeksprojecten werken de onderzoekers van het NTR vaak samen met andere onderzoekers uit Nederland en het buitenland. Voor sommige onderzoeken is het gewenst om gegevens met die onderzoekers te delen. Het NTR heeft een speciale commissie die beoordeelt of de uitwisseling  van gegevens het doel van het onderzoek ten goede komt. Uw gegevens worden alleen gecodeerd doorgegeven en bevatten geen naam, geboortedatum of adresgegevens. In sommige landen gelden niet de Europese richtlijnen voor de bescherming van persoonsgegevens. Na goedkeuring wordt daarom met de aanvrager een contract afgesloten waarin wordt afgesproken dat de gegevens altijd zorgvuldig worden behandeld.

Geen vergoeding voor meedoen

Voor het meedoen aan dit onderzoek krijgt u geen onkostenvergoeding.

Kennisontwikkeling

Dit onderzoek zal een belangrijke bijdrage leveren aan het ontdekken en lokaliseren van genen die verschillen in gedrag, gezondheid en welbevinden kunnen verklaren. Het zou kunnen dat op grond van de kennis die door dit onderzoek gegenereerd wordt een diagnose of therapie wordt ontwikkeld of beleid wordt aangepast.

Onverwachte bevindingen

Tijdens het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek kunnen de onderzoekers bevindingen hebben die niet direct horen bij het desbetreffende onderzoek, zogenaamde onverwachte bevindingen. Het NTR heeft voor dergelijke situaties een beleid opgesteld. Hierin staat dat we in het geval van een onverwachte bevinding overleggen met een expert die verstand heeft van de bevinding. De expert zal voor ons beoordelen of het een betrouwbare bevinding is, of de bevinding belangrijk is voor de gezondheid van uw kind(eren), en of er een handeling of behandeling mogelijk is. Met die expert overleggen we dan ‘of we’ en ‘aan wie we’ de bevinding moeten rapporteren.

Heeft u vragen?

Bij vragen kunt u contact opnemen met de coördinator dataverzameling, Cyrina Brouwer. Zij kan u indien nodig in contact brengen met de hoofdonderzoeker, prof. dr. Meike Bartels of u kunt een onafhankelijke deskundige raadplegen.

Cyrina Brouwer, coördinator dataverzameling Nederlands Tweelingen Register
e-mail
tel. 020 - 598 2533 / 598 8792

Hoofdonderzoeker: Prof. dr. Meike Bartels

Onafhankelijke deskundige: Dr. Petra Zwijnenburg
e-mail
tel. 020 - 444 3389 (secretariaat 020 - 444 0150
bereikbaarheid: maandag t/m vrijdag tussen 09:00-17:00 uur